Avrupa Birliği, Rusya’nın dondurulmuş varlıklarını kullanarak Ukrayna’ya 140 milyar euroluk tazminat kredisivermeyi planlıyor. Ancak Belçika’nın hukuki ve siyasi çekinceleri, planın ilerlemesini engelliyor. AB içinde güven ve dayanışma sınanıyor.
AB’nin Ukrayna İçin Tazminat Kredisi Planı Neden Tıkandı?
Avrupa Birliği’nin Rusya’nın dondurulmuş varlıklarını kullanarak Ukrayna’ya 140 milyar euro kredi sağlama girişimi, Belçika’nın itirazları nedeniyle çıkmaza girdi. Plan, Ukrayna’nın 2026-2027 yıllarındaki mali ve askerî ihtiyaçlarını karşılamayı hedefliyordu. Ancak Brüksel’deki son AB zirvesi, bir fikir birliği çıkmadan sona erdi.
Belçika, hukuki riskler ve Moskova’nın olası misilleme tehdidi nedeniyle frene bastı. Bu durum, Avrupa’nın Ukrayna’ya destek konusundaki kararlılığını sorgulatıyor.
Planın Ortaya Çıkışı: Dondurulmuş Rus Varlıkları Nasıl Gündeme Geldi?
2022’de Rusya’nın geniş çaplı Ukrayna işgali sonrası, AB ve G7 ülkeleri Moskova’ya sert ekonomik yaptırımlaruygulamıştı. Bu kapsamda Rus Merkez Bankası’nın Batı’da tutulan varlıkları donduruldu.
Bu varlıkların önemli bir bölümü, Brüksel merkezli Euroclear sisteminde bulunuyor. Euroclear’deki bu fonlar, AB’ye 210 milyar euroluk ekonomik kaldıraç sağlıyor. Ayrıca Belçika, bu fonlardan yıllık 2,5 ila 3 milyar euro arası gelir elde ediyor.
Geçen yıl AB, bu gelirlerin bir kısmını Ukrayna’nın finansal ihtiyaçları için kullanmaya başlamış, ardından bu adım 45 milyar euroluk G7 kredisine dönüşmüştü. Ancak savaşın bitmemesi ve Rusya’nın barış görüşmelerine yanaşmaması, Brüksel’de daha büyük bir planın tartışılmasına yol açtı: “Tazminat kredisi.”
Tazminat Kredisi Nedir ve Nasıl İşleyecek?
Avrupa Komisyonu’nun üzerinde çalıştığı plan, Euroclear’deki 175 milyar euroluk nakit rezervin kullanılması üzerine kurulu. Buna göre Euroclear bu fonu Komisyon’a devredecek, Komisyon da AB adına Ukrayna’ya 140 milyar euroluk kredi verecek.
Kredi, Kiev’e kademeli olarak ve belirli koşullarla aktarılacak. Örneğin, alınacak silahların “Avrupa Malı” olması gibi şartlar getirilecek.
Ukrayna, bu krediyi Rusya savaşı sona erip tazminat ödemeyi kabul ettiğinde geri ödeyecek. Böylece AB, hem doğrudan el koyma suçlamasından kurtulacak hem de siyasi olarak güçlü bir mesaj vermiş olacak.
Belçika Neden Bu Plana Karşı?
Planın önündeki en büyük engel, Euroclear’in merkezi Belçika olması. Belçika hükümeti, Rusya ile yaptığı yatırım anlaşması gereği Moskova’nın uluslararası tahkim davası açmasından endişe ediyor.
Başbakan Bart De Wever, ülkesinin 140 milyar euroluk bir riski tek başına üstlenemeyeceğini vurguladı:
“Parayı Belçika’dan alırsanız ve işler ters giderse, bu meblağı ödeyemem. Bu yüzden tüm ülkelerin garantör olması şart,” dedi.
De Wever ayrıca AB’nin karar alma mekanizmasında oy birliği zorunluluğunun altını çizdi. Moskova’ya yönelik yaptırımların kaldırılması durumunda, tüm kredinin riske gireceği uyarısında bulundu.
ECB’nin Tutumu Ne? Lagarde Uyarıyor
Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, Rusya’nın varlıklarına doğrudan el konulmasının uluslararası hukuk açısından sakıncalı olacağını belirtti. Ancak mevcut planın “doğrudan el koyma” anlamına gelmediğini de kabul etti.
Lagarde, AB’nin bu adımı tek başına atmaması, İngiltere, Kanada ve Japonya gibi diğer G7 ülkelerini de sürece dahil etmesi gerektiğini söyledi. Bu, Avrupa’nın küresel mali itibarını koruma çabası olarak görülüyor.
Diğer Ülkeler Nasıl Tepki Verdi?
Almanya, Hollanda ve diğer birçok AB ülkesi Belçika’nın çekincelerini anlayışla karşıladı.
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, “Bu varlıklar Almanya’da olsaydı, aynı argümanı biz de savunurduk,” dedi.
Hollanda Başbakanı Dick Schoof ise, tüm ülkelerin ortak bir risk paylaşması gerektiğini vurguladı. Buna karşın Macaristan, plana katılmayacağını açıkça duyurdu.
Diplomatlara göre, Kremlin’in misilleme olarak Batı’daki Avrupa şirketlerinin varlıklarına el koyma riski, bazı ülkeleri tedirgin ediyor.
Alternatif Çözümler Masada
AB liderleri, Avrupa Komisyonu’na Ukrayna’nın önümüzdeki iki yıl boyunca artacak mali ve askerî ihtiyaçlarınıkarşılayacak alternatif finansman yöntemleri araştırma talimatı verdi.
Bu seçeneklerden biri, ülkelerin piyasalardan kendi fonlarını toplaması. Ancak Fransa ve İtalya gibi yüksek borçlu ülkeler için bu modelin siyasi ve ekonomik olarak riskli olduğu değerlendiriliyor.
Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, tazminat kredisi fikrinin tamamen rafa kalkmadığını belirterek,
“Ne yapılacağı konusunda anlaştık. Şimdi nasıl yapılacağını belirleme aşamasındayız,” ifadelerini kullandı.
AB’nin Aralık ayında yapacağı zirve öncesinde güncellenmiş bir teklifin sunulması bekleniyor. Diplomatlar, bu adımın yeni yıldan önce bir karar alınması için kritik olacağını söylüyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin paraya 2026 yılının başında ihtiyaç duyacağını belirtti.
Ancak planın geleceği, Belçika’nın tavrına ve AB içi dayanışmanın sınavdan geçip geçemeyeceğine bağlı.
