Ukrayna, işgal altındaki topraklardan taşındığını iddia ettiği tahılı taşıyan geminin İsrail’de yük boşaltmasını engellemeye çalıştı. Hayfa Limanı çevresinde gelişen kriz, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri zorluyor.
Kriz nasıl başladı?
Ukrayna ile İsrail arasında yeni bir diplomatik gerilim, “çalıntı tahıl” iddiaları üzerinden patlak verdi. Kiev yönetimi, Rus işgali altındaki bölgelerden çıkarıldığı öne sürülen tahılı taşıyan bir geminin İsrail’in Hayfa Limanı’na yanaşmasını engellemek için girişimde bulundu.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, İsrail’in Kiev Büyükelçisini bakanlığa çağırarak resmi protesto notası sunduklarını ve gerekli adımların atılmasını talep ettiklerini açıkladı. Kiev, bu tür ticaretin uluslararası hukuka aykırıolduğunu savunuyor.
Ukrayna neden tepki gösteriyor?
Kiev’e göre mesele sadece bir ticari anlaşmazlık değil, doğrudan Ukrayna’nın egemenlik haklarını ilgilendiren bir konu. Yetkililer, Rusya’nın işgal ettiği bölgelerdeki tarım ürünlerini yasa dışı şekilde ihraç ettiğini ve bunun küresel pazarlarda dolaşıma sokulduğunu belirtiyor.
Sybiha yaptığı açıklamada, “Rusya’nın çalıntı Ukrayna tahılıyla yaptığı yasadışı ticaret, iki ülke ilişkilerine zarar vermemeli” ifadelerini kullandı. Ukrayna tarafı, İsrail’in bu tür sevkiyatlara izin vermesini anlamakta zorlandığını dile getirdi.
İsrail’den nasıl bir yanıt geldi?
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar, Ukrayna’nın suçlamalarına sosyal medya üzerinden yanıt verdi. Sa’ar, iddiaları destekleyen somut kanıtların henüz sunulmadığını savunarak, sürecin medya üzerinden yürütülmemesi gerektiğini vurguladı.
İsrail tarafı ayrıca, Ukrayna’nın resmi bir hukuki yardım talebinde bulunmadan doğrudan kamuoyu üzerinden baskı kurmaya çalıştığını öne sürdü. Açıklamada, konunun inceleneceği ve tüm süreçlerin hukuka uygun şekilde yürütüleceği ifade edildi.
Tartışmalı gemi ne taşıyor?
Denizcilik verilerine göre Panama bayraklı Panormitis adlı gemi, Hayfa açıklarına ulaştı. Gemi yükünün yaklaşık 6 bin 200 ton buğday ve 19 bin ton arpa olduğu iddia ediliyor.
Araştırmacı gazetecilerin bulgularına göre bu tahıl, doğrudan tek bir noktadan değil, işgal altındaki Ukrayna bölgelerinden yapılan aktarmalar yoluyla gemiye yüklendi. Özellikle Azak Denizi kıyısındaki Berdyansk şehrinin bu süreçte önemli bir rol oynadığı öne sürülüyor.
Kiev yönetimi, söz konusu gemiyi yakından takip ettiklerini ve “bu meselenin peşini bırakmayacaklarını” açıkça dile getirdi.
Daha önce benzer olaylar yaşandı mı?
Bu kriz ilk değil. Nisan ayı başında Rus yük gemisi Abinsk’in İsrail’e yaklaşık 44 bin ton tahıl teslim ettiği iddiaları da benzer bir tartışmaya yol açmıştı.
Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, o dönemde İsrail’i resmi olarak uyardığını ancak buna rağmen geminin Hayfa Limanı’nda yük boşaltmasına izin verildiğini açıklamıştı. Bu durum, Kiev’de ciddi bir diplomatik rahatsızlık yaratmıştı.
İsrail basınında yer alan araştırmalara göre, son dönemde en az dört ayrı sevkiyatın İsrail’de boşaltıldığı iddia ediliyor.
Ukrayna ne kadar tahıl kaybetti?
Ukrayna’ya göre, Rusya’nın 2022’de başlattığı işgalden bu yana en az 15 milyon ton tahılın yasa dışı şekilde el konularak ihraç edildiği tahmin ediliyor.
Tarım sektörü, Ukrayna ekonomisinin temel taşlarından biri olarak öne çıkıyor. Ülke, savaş öncesinde Avrupa’nın en büyük buğday, mısır ve yulaf ihracatçıları arasında yer alıyordu.
Birleşmiş Milletler verilerine göre tarım, Ukrayna’nın gayrisafi milli hasılasının yaklaşık %20’sini oluşturuyor. Bu nedenle tahıl ticareti üzerindeki kontrol, Kiev için stratejik bir öneme sahip.
Diplomatik ilişkiler nasıl etkilenir?
Ukrayna ile İsrail arasındaki ilişkiler, savaşın başından bu yana dengeli ancak hassas bir çizgide ilerliyor. İsrail, Rusya ile ilişkilerini korumaya çalışırken, Kiev’e doğrudan askeri destek vermekten kaçındı.
Ancak son dönemde özellikle İran faktörü üzerinden iki ülkenin stratejik yakınlaşma sinyalleri verdiği biliniyor. Buna rağmen tahıl krizi, bu ilişkilerin kırılgan yapısını bir kez daha gözler önüne serdi.
Kiev yönetimi, İsrail’in söz konusu sevkiyatlara izin vermesi halinde bunun ciddi diplomatik sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
