Ukrayna, Rusya tarafından haksız ve uluslararası hukukun tüm kuralları ihlal edilerek 24 Şubat 2022’de başlatılan tam kapsamlı savaş sonrasında insani açıdan büyük acılar yaşadı yaşıyor. Savaş ekonomisinin getirdiği zorluklar, işgal altındaki bölgelerdeki ekonomik kayıplar, lojistik problemleri, nüfusun azalması, iç pazarın küçülmesi, finansmana erişim gibi nedenlerle ülke ekonomisi, müttefiklerin bugüne kadar 40 milyar $’ı mali, toplamda 150 milyar $’ı aşan desteğine rağmen 2022 yılında üçte bir oranında küçülürken, Ukrayna’nın dış ticaret hacmiyse %32 oranında azaldı. Ukraynalılar ülkelerini kahramanca savunurken, askeri alanda olduğu gibi ekonomik anlamda başarılı olmak, işin, aşın ve istihdamın korunması da elzem. Bu noktada gerek yerel gerekse yabancı sermayeli firmaların mevcut yatırımlarını koruması, hatta yeni yatırımlara girişmesi, ekonominin çarklarının bundan sonra da sorunsuz biçimde dönmesi açısından önem arz ediyor.
2022 yılında savaşa rağmen, Türkiye Ukrayna dış ticaret hacmi arttı
Türkiye Ukrayna arasındaki dış ticaret hacmi 2020’den savaş öncesi son yıl olan 2021’e %55 artmış, tarihteki en yüksek ihracat rakamımıza ve en büyük 2. dış ticaret hacmine ulaşmıştık. Ayrıca savaştan önceki son ay olan Ocak 2022’de de dış ticaret hacmimiz 2021’in aynı ayına göre %56 artış göstermişti. Bu yönelim devam etseydi ki, savaş olmasa ederdi, yıllık 10 milyar $’lık dış ticaret hacmi hedefinin üzerine, 2025’i bile beklemeden 2022 yılında çıkacaktık. Üstelik savaştan yalnızca 3 hafta önce Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kiev’e gerçekleştirdiği ziyarette, iki ülke arasında müzakereleri 2007’den beri devam eden Türkiye Ukrayna Serbest Ticaret Antlaşması da imzalanmıştı. Bu anlaşmanın iki ülke parlamentolarında onaylanmasıyla çok daha büyük hedeflere ulaşmak da hayal değildi.
Türkiye Ukrayna ekonomik ve ticari ilişkilerinin güçlülüğünün suni temellerden, anlık konjonktürden kaynaklanmadığını, coğrafyamızın, ülkelerimiz ekonomilerinin yapısal özelliklerinin bir sonucu olduğunu hep dile getiririz. Nitekim bu yılın ilk ayının iki ülke arasındaki dış ticaret verileri de bir kez daha bu düşüncemizin ne kadar temelli ve doğru olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Küresel salgın, ekonomik krizler, politika tercihleri, üçüncü ülkelerle anlaşmalar bu yönelimi değiştirmediği gibi Rusya’nın geçtiğimiz yılın Şubat ayında başlattığı savaş da değiştiremedi.
Türkiye, Ukrayna’nın en çok ithalat ve ihracat yaptığı ilk 3 ülkeden biri
Türkiye, Ukrayna’ya 3 milyar 64 milyon $ ile tarihinin en yüksek ihracatını yaparken, Ukrayna, savaş öncesi yıllık ihracat rakamını, Türkiye’ye yaptığı 4 milyar 445 milyon $’lık ihracatla korudu. Toplamda 7,5 milyar $’ı aşan dış ticaret hacmiyse, 2022 yılı rakamlarını da geçerek 2008 yılından sonra iki ülke arasında tarihteki en yüksek ikinci dış ticaret rakamı oldu. Polonya ve Hindistan arasındaki geniş coğrafyada her türlü ürün grubunu rekabetçi biçimde üretebilen tek ülke olan Türkiye, jeneratör, trafo, makine, taşıt araçları, petrokimya ürünleri gibi birçok kalemde savaş ortamında Ukrayna’nın acil ihtiyaçlarını karşılarken, ülkenin, Çin ve Polonya’nın ardından en büyük üç tedarikçisinden biri haline geldi. Ukrayna ise özellikle 22 Temmuz 2022’de Türkiye ve Birleşmiş Milletlerin arabuluculuğunda İstanbul’da yapılan ve Ukrayna’nın, Odesa’da bulunan Karadeniz’deki üç limanından emniyetli bir biçimde tarım ürünlerinin ihracına olanak sağlayan Tahıl Koridoru Antlaşması’nın da etkisiyle Türkiye’ye 2,2 milyar $’lık tarım ürünü sattı. Türkiye, Ukrayna’nın sırasıyla 2,7 milyar $ ve 2,5 milyar tarım ürünü ihracat ettiği komşuları Polonya ve Romanya’nın ardından Ukrayna’nın en çok tarım ürünü gönderdiği 3. ülke oldu. Bir yol kazası olmaz ve tahıl koridoru antlaşması yıl sonuna kadar devam ederse, Türkiye Ukrayna’nın 2023’te en çok tarımsal ürün ihraç ettiği ülke olacaktır. Üstelik bu koridor sayesinde bugüne kadar 30 milyon tona yakın ürün sevkiyatı yapılmış, Ukraynalı çiftçiler ihtiyaç duydukları geliri elde ederken, yeni sezon mahsulleri için depoların boşaltılması sağlanmıştır. Ayrıca, bu arz Dünya gıda fiyatlarındaki yükselişi de kesmiştir.
Türkiye ve Ukrayna arasındaki 2022 yılının son çeyreği ve bu yılın ilk çeyreğindeki dış ticaret rakamlarının gidişatı, savaşın Ukrayna ekonomisindeki tüm yıkıcılığına rağmen 2023’te iki ülke karşılıklı ticaretinin 8 milyar $’ı geçerek tarihinin en yüksek seviyesine ulaşacağını göstermektedir.
Sorunlar ama büyük ama küçük hayatımızda hep olacak. Ancak karşımıza çıkan sorunlara rağmen hedeflerimize odaklanıp ister bilim insanı, ister siyasetçi, isterse bir eğitimci ya da tezgahının başında demlediği kahveyi satmayan çalışan bir barista, bir girişimci, iş insanı ya da bir diplomat olalım vazifemizi en iyi şekilde yapıp, ülkemize, insanlığa her tülü sorun ve engele rağmen katkıda bulunmaya devam etmeliyiz. Bugün II. Dünya savaşından beri Avrupa’da yaşanan en büyük ve geniş kapsamlı savaş ve buna bağlı Ukrayna ekonomisi üçte bir oranında küçülse bile Türkiye ve Ukrayna arasındaki dış ticaret hacmi düşmüyorsa, bunda kuşkusuz bu işini yapan diplomatların, iş insanlarının, işçilerin, tüccarların ve daha birçok kişi ve meslek grubunun inkâr edilemeyecek hizmeti var.
Türkiye Ukrayna’da son yıllarda en çok yatırım yapan ülke
200’den fazla üyesiyle, Ukrayna’daki 4,5 milyar $’lık Türk sermayesinin %95’ten fazlasını temsil eden Türkiye Ukrayna İş İnsanları Derneği (TUİD) de savaşa rağmen vazifesini en iyi şekilde yerine getirmeye çalışıyor. Savaş öncesi Kiev merkezinin yanı sıra, Güney Ukrayna’da Herson, Zaporozhia, Odesa, Doğu Ukrayna’da Kharkiv ve Orta Ukrayna’da Vinitsa ve Batı Ukrayna’da Lviv’de şubeleri olan ve Ukrayna’daki tüm yabancı ülke iş insanları örgütleri arasındaki en geniş şube ağına sahip olan dernek olan TUİD’in bugün de Kiev ve Lviv şubeleri faaliyetlerine devam ediyor. TUİD partnerleriyle birlikte, Temmuz 2022’de, İstanbul’da 1000’in üzerinde katılımcıyla savaş sonrası Ukrayna hakkındaki en büyük yeniden imar forumunu gerçekleştirirken, yine savaş sonrası Ukrayna’da düzenlenen ilk iş forumunu da Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odasıyla birlikte Lviv’de Eylül 2022’de organize etti. Ukrayna hava sahası sivil uçuşlara kapalı olduğu içinse, yaptığı çalışmalarla Ukrayna’ya ve özelikle de Batı Ukrayna’ya ulaşımın kolaylaştırılması adına Ukrayna sınırına yakın olan en büyük Polonya kenti olan Kraków’a İstanbul’dan uçak seferlerinin başlatılması için büyük çaba gösterdi. Nitekim Türk Havayolları İstanbul Kraków seferleri de 1 Mayıs 2023’te start verdi. Üyelerimiz, Ukrayna’ya inanmaya ve güvenmeye devam ederken, üye firmalarımızda bugün 20 binin üzerinde Ukraynalı çalışıyor, az da olsa başlayan ülkenin yeniden imar ve yapılanmasında da Türk firmaları önemli katkı sağlıyorlar. Türkiye son yıllarda Ukrayna’ya en çok yatırım yapan ülke. Türk ve Ukrayna iş dünyaları arasındaki sinerji, güçlü ve kalıcı işbirliği, bugün karşılık ekonomik aktivitelerimizin bırakın küçülmesi, büyümesinde hatırı sayılı söz sahibi.
Türkiye Ukrayna İş İnsanları Derneği faaliyetlerini daha başarılı yerine getirebilmek adına gerek Ukrayna içinde gerekse Ukrayna dışında birçok iş derneği ve farklı paydaşla işbirliğine gidiyor. Bu kuruluşların bilhassa savaş sonrası en önemlilerinden biri de Lviv merkezli faaliyet gösteren Ukrayna Kadın Girişimciler Odası oldu. Savaş öncesi de harika ilişkilerimiz olan Ukrayna Kadın Girişimciler Odasıyla birlikteliğimiz, son bir yıl zarfında Oda’nın zor şartlarda gösterdiği üstün liderlikle daha da arttı, derinleşti. 136 yıl önce Avrupa’nın ilk kadın Almanağının Ivano Franko önderliğinde yazıldığı Lviv’in enerjik, dinamik atmosferi, sahip olduğu girişimci ve yenilikçi ruh ve kültürel ve sanatsal potansiyeliyle Ukrayna’nın en örgütlü ve güçlü iş kadınları örgütüne ev sahipliği yapması elbette şaşırtıcı değil. Yeni Ukrayna’da kadın girişimcilerin sayısı da değeri de, Lviv’in öneminde olduğu gibi daha da artacak. İşbirliğimizden büyük memnuniyet duyuyor, derginizin hayırlı olmasını diliyorum.
Burak Pehlivan
Türkiye Ukrayna İş İnsanları Derneği Başkanı
